در بحث حقوق بشر و آزادی و کرامت انسان که در تعابیر دینی و روایت امام صادق(ع) هست، اینها بحثهای انتزاعی و مربوط به یک عده خاص و بحثهایی که فریب دادن خود و دیگران است، نیست. حقوق کاملا ملموس عینیِ اجتماعیست. حتی حقوق اقتصادی، حتی حقوق اقتصادی را مقدس میدانند در این فرهنگ.
لابد سخنرانی ۱۳ رجب جناب منتظری در سال ۱۳۷۶ (۱۴۱۸ هجری قمری) و قضایای مقارن با آن را به خاطر دارید.
از آنجا که احتمالا بسیاری از دوستان از محتوای این سخنرانی اطلاعی ندارند، متن و صوت آن تقدیم میشود.
اما پیش از هر چیز لازم است به نکات زیر توجه کنید:
۱- از محتوای سخنرانی میتوان فهمید بخشی از اطلاعات جناب منتظری در مورد شرایط داخلی کشور و شرایط بینالمللی نادرست است. این واقعیت امروز پس از ۱۳ سال از آن ماجرا، بسیار واضح به نظر میرسد.
۲- علاوه بر اطلاعات، بخشی از تحلیلهای ایشان نیز به طور جدی قابل خدشه است.
۳- مواضع ایشان در این سخنرانی و در بسیاری موارد دیگر، کاملا بر خلاف نظرات فقهیشان در کتاب «ولایه فقیه» است. انشاءالله در پستهای بعدی به مواردی از این اختلاف اشاره خواهم کرد.
۴- در کنار تمامی انتقادات فوق، در این سخنرانی- خصوصا در بخشهای ابتدایی آن- مطالب ارزشمندی نیز پیرامون ابعاد «امر به معروف و نهی از منکر»، «جایگاه احزاب در حکومت اسلامی» و … بیان شده است. نباید انتقادات به بخشی از سخنرانی مانع بهرهگیری از سایر بخشهایش باشد.
کتاب «حکومت ولایی»، مجلد دوم از مجموعه «اندیشه سیاسی در اسلام» است به قلم «محسن کدیور».
تلاش حقیر بر بوده که در مباحث «حکومت اسلامی» و «ولایت فقیه»، از ادبیات علمی فاصله نگیرم. لذا فعلا به اینکه کدیور طی سالهای و اخیر و خصوصا سال گذشته چه خیانتهایی در حق اسلام و انقلاب روا داشته است، کاری ندارم.
این کتاب از دو بخش کلی تشکیل شده است:
۱- مبادی تصوری ولایت
۲- مبادی تصدیقی ولایت
در بخش اول، از آنجا که فقط به تعاریف و بیان فروع مختلف موضوع «ولایت» پرداخته است، مناقشه چندانی نداریم. گرچه به نظر میرسد در برخی موارد تصور درستی ترسیم نشده و یا مباحث مطرح شده کامل نیست. همچنین این بخش استدلالهایی نیز دارد که قابل خدشهاند. اما به هر حال فعالا کاری به آن ندارم.
اما بخش دوم که مشتمل بر استدلالهای عقلی و نقلی پیرامون موضوع «ولایت فقیه» است، بستری بسیار مناسب برای بحث فراهم میآورد! همچنین مطالب بخش اول در استدلالهای این بخش نقشی پررنگ دارند و شاید بتوان ضمن نقد بخش دوم، بخش اول را نیز مورد توجه قرار داد.
در پیشگفتار «حکومت ولایی» به قلم نویسنده میخوانیم:
در رابطه با حکومت اسلامی و ولایت فقیه، دو مبنا وجود دارد:
۱- مبنای اول که «مبنای انتصاب» نامیده میشود، ابتدا از سوی مرحوم «صاحب جواهر» مطرح شد و نظر امام خمینی(س) نیز بر آن است. بر اساس این مبنا، مشروعیت ولی فقیه در سلسله مشروعیت نبی اکرم(ص) و ائمه(ع) قرار دارد و مردم تنها در اثبات آن دخیل هستند و نه ثبوتش. مردم نقشی در مشروعیت حکومت ولی فقیه ندارند. همان نقشی که برای مردم در تحقق حکومت نبوی متصور است، در حکومت ولایی در عصر غیبت نیز همان نقش را دارند.
۲- مبنای دوم را که میتوان «مبنای انتخاب» نامید، نظر جناب منتظری است. بر اساس این مبنا، مشروعیت حکومت ولایی دو پایه دارد. یک پایه انتصاب از طرف شارع مقدس است و یک پایه مقبولیت در میان مردم. یعنی درست است که امام معصوم(ع) در هر صورت حق اعمال ولایت دارد، ولی در زمان غیبت اگر چه تنها ولی فقیه میتواند تصدی حکومت اسلامی را بر عهده بگیرد، اما وی بدون استقبال مردم حق حکومت ندارد.
برای قضاوت در مورد این دو مبنا، لازم است ادله هر یک از طرفین بررسی شود.
در رابطه با نظر جناب منتظری، حضرت آیتالله جوادی آملی پاسخ دقیقی دارند که انشاءالله در جای خود ذکر خواهد شد.
در این پست و پستهای آینده تلاش میکنم ابتدا نظر جناب منتظری را خدمت دوستان تقدیم کنم.
متن زیر، از کتاب «الدراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدولة الاسلامی» اثر جناب منتظری، فصل دوم، جلد اول، صفحه ۴۰۷ انتخاب شده است.
متن اصلی کتاب که به زبان عربی تقریر شده، در انتهای پست آمده است.
در کتاب شریف «تصنیف غرر الحکم و درر الکلم» صفحه ۲۳۴، بابی تحت عنوان «عرفان القدر» آمده است که روایات ذیل آن تقدیم میشود.
تذکر این نکته مفید است که «قدر خویش را بشناس» گاهی به این معناست که «خود را ارزان نفروش!». اما در اینجا به آن معناست که «از حد خویش تجاوز مکن!»
بخشی از منابع روایی ما به تاریخ حضرات معصومین(ع) اختصاص دارد.
چه خوب است در مطالعات تاریخی، به این منابع دست اول نیز توجه کنیم.
دو روایت زیر از جلد ۴۳ کتاب شریف «بحارالأنوار»، باب ۷، صفحه ۲۱۰ انتخاب شده است.
ابتدا نگاهی به ترجمههای موجود انداختم و متوجه شدم با متن فاصله بسیاری دارند. از این روی تصمیم گرفتم روایات را دوباره به فارسی برگردانم. اما پس کمی تلاش! این نتیجه حاصل شد که حق با مترجمین است، چرا که اساسا نمیشود چنین متونی را، آنگونه که حق مطلب اداء شود، به فارسی ترجمه نمود.
و اینک بشنوید! روضه مظلومیت اهل بیت رسالت را، پس از رحلت نبیّ مکرم اسلام(ص)، از زبان أمیرالمؤمنین علی(ع):
شهید مطهری در کتاب «امامت و رهبری»، در پاسخ به سؤال یکی از حضار، درباره مسئله «عصمت» توضیحاتی بیان میفرمایند که به نظر حقیر کمی جای تأمل است.
گرچه شکی در صحت نظرات ایشان در مسائل مختلف اعتقادات تشیع وجود ندارد و شاید بتوان نقدی را که در ادامه خواهد آمد، با گزارههایی چون «در مقام بیان تمامی مطلب نبودهاند» یا «به دلیلی مانند فراموشی بخشی از مطلب جا مانده است» یا … توجیه نمود.
به هر صورت با توجه به عنوان کتاب، طرح مسئله عصمت به آن صورت محل اشکال است.
متن مورد بحث را با هم مرور میکنیم:
در عملیات بدر بچههای غواص با بلم از محور خودی حرکت کردند و نزدیک ۳۰ ساعت این بچهها در بلم بودند و پارو میزدند. صدها بلم در هر ستونی حرکت میکردند که از هورالهویزه گذشتند که برسند به منطقه جاده خندق، آن طرف جزایر مجنون، نزدیک سواحل دجله در عمق ۴۰ کیلومتری خاک عراق.
«صحیفه نور» مشتمل بر سخنرانیها، پیامها، نامهها و … امام خمینی(س) میباشد که توسط «مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)» منتشر شده است. این مجموعه بعدها به صورت کاملتر تحت عنوان «صحیفه امام خمینی(ره)» عرضه شد. میان متن این دو مجموعه تفاوتهایی وجود دارد که جالب توجه است.
لازم به ذکر است بر اساس بررسیهای صورت گرفته، متن «صحیفه امام خمینی(ره)» اصالت دارد. به عبارتی دیگر، در «صحیفه نور» تحریفاتی نسبت به برخی از آثار امام خمینی(س) صورت گرفته بوده که در «صحیفه امام خمینی(ره)» اصلاح شده است.
به عنوان نمونه به یکی از این تفاوتها اشاره میکنم و قضاوت در مورد آنرا به خوانندگان وامیگذارم.
بسیاری از فقهاء در بحث «ولایت فقیه» به این روایت تمسک جستهاند. از جمله امام خمینی(س) نیز در «کتاب البیع» ذیل بحث «ضرورت حکومت اسلامی» به این روایت استناد کردهاند. شالوده بحث حاضر از این کتاب ارزشمند اخذ شده است.
البته به منظور حفظ امانت، متن اصلی کتاب را که به زبان عربی نگاشته شده، در انتها آوردهام.
دیدگاههای تازه